75 aniversario das Mocidades Galeguistas

“ Perante o porvir da Galiza, dunha Galiza digna e ceibe, incorporada ao concerto dos pobos donos de si mesmos, as novas xeracións deben  deixar a impronta da súa acción e pensamento. Xuventude é comprensión e a mocedade galega, estudosa, inqueda e consciente ten que amostrar que vive o ritmo dos tempos. Está en xogo a nosa capacidade xuvenil e está en xogo a nosa terra.”Así, con esas palabras pertencentes  a un manifesto redixido na Coruña e asinado por Emilio Pita, Pedro Galán Calvete, Xenaro Mariñas del Valle e outros mozos que decidiran unirse para constituíren a Mocidade Galeguista, comezou o acto de homenaxe  que tivo lugar na  Coruña o pasado día 5 de decembro.Non é este o primeiro dos manifestos, pois xa antes, case un ano, un 3 de febreiro de 1932 se constituía a Mocidade  Galeguista da Coruña , nun acto presidido por Lugrís Freire. Pasaran apenas dous meses desde a constitución do Partido Galeguista e axiña  por Galiza adiante, outros mozos seguiron o mesmo camiño dos mozos coruñeses até confluíren na constitución da Federación de Mocidades Galeguistas en 1934.Poucos foron os anos de existencia desta Federación, infelizmente truncados pola militarada do 36, mais foron anos fecundos, anos de consciencia, anos en que a xuventude, a mocidade acreditou no valor da Terra, no valor do futuro. Esa foi a idea que Avelino Pousa Antelo transmitiu aos presentes.Pasaron 75 anos e hoxe, coma daquela, mocidade  ten que significar non permanecer impasíbeis nin mudos diante dos feitos e aconteceres que suceden ou poidan suceder ao noso redor, por que a Mocidade segue a ser a depositaria da memoria colectiva, da cultura tradicional, para recreala e transmitila, para devolvela ao futuro, para criar unha Galiza con porvir. Mais para que a mocidade poida transmitir temos que lles deixar algo. E aí é onde a nosa xeración, a que precede a Mocidade do comezo do século XXI, debe asumir a responsabilidade de lles transmitir unha lingua en retroceso, un país con pouca conciencia do seu.

Deficiencias lectoras

Acaba de aparecer un novo Informe Pisa e, como sempre, hai datos para analizar desde todos os puntos de vista. E un dos que atraen máis atención é o que di respecto á comprensión lectora do alumnado galego: frouxos en lectura

Mais paremos a pensar un momento e contextualicemos o dato, porque non é infrecuente achar persoas que se preguntan ¿para que ler ou escribir se nos podemos comunicar por teléfono ou ver a televisión; se produtoras de cinema nos ofrecen versións de calquera obra literaria, se podemos escoitar un poemario na voz do seu autor ou autora mentres paseamos?

Seguindo esta lóxica hai quen mesmo prevé o fin da escritura e dos libros tal como hoxe os coñecemos para ser substituídos por novas formas de comunicación máis baseadas na imaxe e na lingua oral.

Ben, sendo probable que nun futuro próximo o obxecto libro, sexa diferente do que hoxe coñecemos, ninguén discute que a lectura seguirá tendo unha importancia fundamental no proceso de desenvolvemento e maduración persoal, un vehículo para o aprendizado, para o desenvolvemento da intelixencia, para a adquisición de cultura e para a educación da vontade.

Unha das prioridades do sistema educativo foi incrementar a porcentaxe de poboación alfabetizada, realizando para iso fortes inversións, e, na actualidade, os indicadores de rendemento escolar teñen un dos piares de análise na capacidade lectora do alumnado, mais ao contrastar as cifras de poboación alfabetizada coa de libros lidos por habitante, vemos que existe unha disfunción importante, por que quen sabe ler non o fai, ou polo menos non o fai nas porcentaxes consideradas desexables.
Talvez a razón estea en que se parte dunha concepción errónea do que significa saber ler. Porque non chega con ensinar a ler. É preciso consolidar os hábitos lectores a nivel escolar mais tamén resulta imprescindible crear as condicións socias para que a lectura sexa ao mesmo tempo fonte de formación e de pracer.

Normalmente non se ten en conta o feito de que un lector comeza a formarse como tal aínda antes de aprender a ler, no entorno en que se desenvolven os primeiros anos de infancia, que a lectura é unha aprendizaxe social e que naqueles fogares onde non se le ou onde a lectura é unha actividade marxinal, unha actividade pouco aprezada e que non é sentida como realmente necesaria, dificilmente se poden producir lectores.

Resulta erróneo pensar que o proceso de aprendizado da lectura remata coa finalización do proceso alfabetizador, sin contemplar que o proceso lector é un proceso evolutivo que non se aprende dunha vez para sempre.

Sabemos que o sistema educativo segue sen cumprir un dos seus obxectivos principais, que sería corrixir as desigualdades sociais, e iso a pesar de que o citado Informe Pisa sitúa a Galiza nun moi alto posto en niveis de equidade; mais é evidente que as posibilidades de acceso á lectura non son iguais para todos os cidadáns. O medio onde se habita condiciona, e moito, esas posibilidades pois as infraestruturas culturais soen concentrarse nos medios mais urbanos, en detrimento do medio rural.

Isto é dobremente prexudicial nunha sociedade como a galega, sometida a un conflito lingüístico secular, e a unha falta de normalidade cultural importante e onde o factor do asentamento poboacional condiciona as posibilidades de acceso á lectura, tanto á tradicional lectura de libros canto á lectura electrónica.

En Islandia publícanse anualmente uns 6 libros por cada mil habitantes; en Galiza 1 libro por cada 1000 habitantes. As bibliotecas públicas teñen 7 libros por cada habitante; en Galiza 1.1; pero ademais, os que están nas bibliotecas permanecen alí porque estamos na cola da UE á hora de sacar libros dunha biblioteca: 0,4 por habitante e ano, a metade da media do Estado, fronte aos 20 de Finlandia.

Non existen razóns para pensar que os galegos e galegas teñamos alerxia á lectura. Tal vez sexa máis lóxico atribuílo á orientación das políticas culturais no derradeiro 1/4 de século, favorecedoras da cultura-espectáculo. Faise pois necesario pór en marcha medidas que corrixan ese desfase, por que ter lectores interesa.

Pensamos que é hora de considerar a lectura como un dereito social que forma parte do estatuto de cidadán dunha sociedade democrática.

Por iso é preciso pensar en actividades enfocadas para actuar conxuntamente sobre os tres piares en que se sustenta a lectura: o individual, o escolar e o familiar.

Remato destacando unha idea que me parece importante: se o dereito a unha educación de calidade é incuestionable, saber ler, poderse servir do escrito de maneira produtiva , é igualmente un dereito inalienable da persoa. E en Galiza, ese dereito pasa por poder exercitalo en galego.

 

Na Coruña pode verse estes días unha exposición de narices

O nariz, os narices, motivo de burla nos Cancioneiros medievais, na literatura renacentista; obxecto de desexo para as clínicas de cirurxía estética, sempre motivo de desgosto e de descontento con nós mesmos. Nariz grego, nariz aguzado, nariz, de Cyrano a Pinocchio, sempre esa protuberancia que forma parte do sistema de respiración de algúns vertebrados, a condicionar a nosa actitude ante a vida. Un sentido tan importante como ignorado ou desprezado no mundo da arte. Falar polo nariz, fregar ao nariz. O nariz que leva todos os golpes cando batemos na porta, ou na farola; cando alguén nos deixa cun palmo de narices. Narices famosos, narices de pallasos, pallasos de narices. Até que un día estamos até os narices de todo, de nós mesmos, e nos colocamos un nariz vermello ou verde e con ese atuendo, de repente, xa podemos rir de nós e, por suposto, dos outros, que ten máis graza.

O nariz ten por fin un lugar no mundo das exposicións. Talvez caiba fechar os ollos e percibir, aínda que sexa momentaneamente, as esencias da arte a través do nariz. Tapamos moitas veces o nariz perante certas cousas e non temos que seguir facéndoo. Porque hai cousas que se fan a narices, ou por narices.

E non me digan: xa ten narices que a exposición sexa en María Pita, casa especializada en pór, a narices, unha certa protuberancia diante do nome da cidade.